Het Beeld-snyders Kunst-kabinet

RKD STUDIES

1.3 Verspreiding van de sculpturen over buitenlandse particuliere collecties en musea

In 1789 vererfden zeven sculpturen uit het bezit van de Nederlands-Britse verzamelaar John Hope (1737-1784) op zijn zoon Thomas Hope (1769-1831) die ze vervolgens mogelijk naar zijn huis in Deepdene (Surrey, Engeland) overbracht. Een latere, omvangrijke ivorenverzameling in Engeland was die van Robert Goff esq. (1801-1866), woonachtig op Eaton Place in Londen. Zijn veilingcatalogus van 7 juni 1866 telt in totaal 86 kavels met 50 objecten van ivoor, 8 van palmhout en 10 van terracotta.1 Hierbij wordt vermeld dat de hele verzameling in 1862 is tentoongesteld in het ‘Loan Museum’ van het South Kensington Museum, het tegenwoordige Victoria and Albert Museum.2 Kavelnummers 2, Hagar and the angel en 3, Lot and his daughters zijn niet voorzien van een toeschrijving, maar heten evenals 21 andere ivoren ‘Italian 17th century’.3 Beide stukken [1-2] zijn in 1975 door de Duitse sculptuurkenner Christian Theuerkauff toegeschreven aan Francis van Bossuit.4

In dezelfde Londense tentoonstelling werd van Van Bossuit een vrijstaande, 42,5 cm. hoge, St. Sebastiaan [3] uit het bezit van de verzamelaar George Field (?-1893) getoond. Dit beeld werd recent herontdekt en tentoongesteld op TEFAF 2014.5 Het vroegste voorbeeld van een Van Bossuit in Duitsland zou de reeds genoemde halffiguur Judith met het hoofd van Holofernes [4] kunnen zijn, die zoals eerder vermeld ca. 1710/'11 in Dresden zou zijn gebruikt als prototype voor uitvoeringen in Böttgersteingut.6

1
attributed to Francis van Bossuit
Lot and his daughters
ivory 141 x 226 x 28 mm
Paris, Galerie André Lemaire-Albéric Froissart

2
Francis van Bossuit
An angel reveals a well of water to Hagar in the desert (Genesis 21:17-19)
ivory 135 x 225 x ? mm
Antwerp, Jan Dirven Works of Art

4
Francis van Bossuit
Judith with the head of Holofernes (Judith 8-16)
ivory 120 x 110 x ? mm
Edinburgh, National Museum of Scotland, inv./cat.nr. 1882.6.1

3
Francis van Bossuit
Saint Sebastian, c. 1655-1692
ivory 42,5 x ? x ? cm
New York City, Blumka Gallery

Sculpturen van Francis van Bossuit bevinden zich tegenwoordig in toonaangevende musea, zoals het Rijksmuseum in Amsterdam, dat behalve de hierboven genoemde reliëfs De dood van Adonis [5] en de halffiguur Luitspelende vrouw of Allegorie op de muziek [6] ook het grootste bekende beeld, de Mars [7] in zijn collectie heeft.7


5
Francis van Bossuit
Venus and the deadly wounded Adonis, c. 1680-1692
ivory 181 x 125 x 30 mm
Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. BK-NM-2931

6
attributed to Francis van Bossuit
Lute playing woman: Allegory of Music, c. 1680-1692
ivory 129 x 94 x 18 mm
Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. BK-NM-2933


7
Francis van Bossuit
Mars, c. 1680-1692
ivory 440 x 140 x 114 mm
Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. BK-1998-74

8
attributed to Francis van Bossuit
David with Goliath's head, c. 1680-1692
ivory 103 x 187 x ? mm
London, Victoria and Albert Museum, inv./cat.nr. A.3-1989


Het Victoria & Albert Museum in Londen bezit een viertal stukken: David met het hoofd van Goliath [8], Judith verbergt het hoofd van Holofernes [9], Portret van de verzamelaar Nicolaes Witsen (1641-1717) [11] en een Bacchus met twee putti [10].8 In diezelfde stad vinden we in de Wallace Collection het Toilet van Batseba [12] terwijl Batseba’s pendant, Suzanna belaagd door de ouderlingen [13] in 2011 door het J. Paul Getty Museum in Los Angeles is aangekocht. 9

9
attributed to Francis van Bossuit
Juditht puts Holofernes' head in a sack (Judith 8-16)
ivory 145 x 105 x ? mm
London, Victoria and Albert Museum, inv./cat.nr. 1144-1905


10
attributed to Francis van Bossuit
Bacchus with two putti, c. 1680-1692
ivory 120 x 206 x ? mm
London, Victoria and Albert Museum

11
Francis van Bossuit
Portrait of Nicolaes Witsen (1641-1717), c. 1680-1692
ivory 95 x 82 x ? mm
in verso : Burgomaster Witzen / of Amsterdam 1620 / By F. Bossuet
London, Victoria and Albert Museum, inv./cat.nr. A.83-1936


12
Francis van Bossuit
Bathsheba attended by servants; in the background David on the balcony, c. 1680-1692
ivory 250 x 162 x ? mm
London, Wallace Collection, inv./cat.nr. S263

13
Francis van Bossuit
Susanna harassed by the Elders (Daniel 13), c. 1680-1692
ivory 260 x 160 x ? mm
Los Angeles/Malibu, The J. Paul Getty Museum, inv./cat.nr. 2011.12


In het Bayerisches Nationalmuseum in München bevinden zich de pendanten David met het hoofd van Goliath [14] en Judith met het hoofd van Holofernes [15] en Adam en Eva met de appel [16].


14
Francis van Bossuit
David with Goliath's head, c. 1680-1692
panel, ivory 123 x 93 x 25 mm
Munich, Bayerisches Nationalmuseum, inv./cat.nr. 69/40

15
Francis van Bossuit
Judith with the head of Holofernes (Judith 8-16), c. 1680-1692
ivory 124 x 95 x 27 mm
Munich, Bayerisches Nationalmuseum, inv./cat.nr. 69/41


Hoewel Van Bossuit ruim twintig jaar in Italië heeft gewerkt, zijn daar maar drie van zijn scuplturen bekend. 10 De Dode Christus beweend door een engel [17] in Florence (Museo degli Argenti) is een variant op een sculptuur die ook (een eigenhandige repliek?) in Amsterdam moet zijn geweest, aangezien een tekening ernaar door Barend Graat [18] in het prentenkabinet van het Rijksmuseum wordt bewaard.11 In Modena heeft het Museo e Galleria Estense twee reliëfs: David die Goliath onthoofdt en Judith met het hoofd van Holofernes [19-20]. Dit hoeft niet te betekenen dat Van Bossuit in deze steden heeft gewerkt, de sculpturen kunnen ook elders zijn aangekocht.

16
Francis van Bossuit
Adam and Eve with the apple, c. 1680-1692
panel, ivory 272 x 125 x 37 mm
Munich, Bayerisches Nationalmuseum, inv./cat.nr. 69/42


17
Francis van Bossuit
Christ lamented by an angel, after c. 1655
ivory 267 x 100 x 100 mm
Florence, Museo degli Argenti, inv./cat.nr. 146 (Bargello 1879)

18
Barend Graat after Francis van Bossuit
Christ lamented by an angel, 1693
light brown paper, red chalk 223 x 404 mm
Amsterdam, Rijksprentenkabinet, inv./cat.nr. RP-T-1922-44


19
Francis van Bossuit
David decapitating Goliath
ivory 165 x 105 x ? mm
Modena, Galleria Estense, inv./cat.nr. 2428 ( 1884)

20
Francis van Bossuit
Holofernes beheaded by Judith with his own sword (Judith 8-16)
ivory 165 x 110 x ? mm
Modena, Galleria Estense, inv./cat.nr. 24287 ( 1884)


Notes

1 Kavels waarin het gebruikte materiaal niet wordt vermeld zijn niet meegeteld.

2 J.C. Robinson, South Kensington Museum. Italian sculpture of the Middle Ages, and period of the revival of art, 1862. Catalogue of the Special exhibition of works of art of the Medieval, Renaissance, and more recent periods, on loan at the South Kensington Museum, 5 delen, Londen 1862.

3 Het is onbekend of ook andere sculpturen die in de catalogus als ‘Italian 17th century’ zijn vermeld, werken van Van Bossuit zouden kunnen zijn, mogelijk door Goff in Italië gekocht.

4 Chr. Theuerkauff, 'Zu Francis van Bossuit (1635-1692), "beeldsnyder in yvoor"', Wallraf-Richartz-Jahrbuch 37 (1975), p. 119-182, p. 172, nrs. 17 en 18.

5 E. Schmidt, Francis van Bossuit. The third dimension, München 2014, p. 13 en 26 en passim.

6 M. Baker, ‘Francis van Bossuit, Böttger stoneware and the Judith Reliefs’, in: R. Kahsnitz en P. Volk (red.), Skulptur in Süddeutschland. Festschrift für Alfred Schädler, München 1998, p. 281-294, p. 286.

7 Sculpturen door Van Bossuit op veilingen buiten Nederland: Flora (Berlijn, 1928); Judith met het hoofd van Holofernes (Berlijn, 1910); Mars (Parijs, 1998); Suzanna en de ouderlingen (Parijs, 2008).

8 Een niet eigenhandig ivoor van Judith met het hoofd van Holofernes, dat wel duidelijk op een voorbeeld door Van Bossuit teruggaat, is ingebouwd in de voorzijde van het in het Victoria and Albert Museum bewaarde Walpole Cabinet uit 1743.

9 Zie voor detailfoto’s: www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails.

10 Theuerkauff 1975, op. cit. (noot 4), p. 121.

11 De Dode Christus beweend door een engel in het Museo degli Argenti in Florence wordt uitgebreid besproken in E.D. Schmidt, Das Elfenbein der Medici, München 2012, p. 177-183. De auteur meent dat deze sculptuur is bedoeld als hulpmiddel bij contemplatie over de dood. Mogelijk is dit de reden dat Graat deze sculptuur in 1693, kort na het overlijden van Van Bossuit in 1692, natekende. Zie ook: M. van der Hut, in: E.D. Schmidt en M. Sframeli, cat. tent. Diafane passioni avori barocchi dalle corti europee, Florence (Palazzo Pitti: Museo degli Argenti), 16 juli - 3 november 2013,  p. 244-245, nr. 79.

Cookies disclaimer

Our site saves small pieces of text information (cookies) on your device in order to deliver better content and for statistical purposes. You can disable the usage of cookies by changing the settings of your browser. By browsing our website without changing the browser settings you grant us permission to store that information on your device.
I agree