Het Beeld-snyders Kunst-kabinet

RKD STUDIES

2. Inspiratiebronnen

In dit hoofdstuk wordt eerst ingegaan op de inspiratiebronnen van Francis van Bossuit zelf en daarna op de wijze waarop zijn werk werd gebruikt door andere kunstenaars. Van Bossuit heeft met zijn kabinetsculptuur feitelijk replica’s van, en varianten op beroemde Zuid-Europese meesterwerken in klein formaat naar Noord-Europa gebracht.

Aan zijn Flora [1] en Venus met Cupido [2] bijvoorbeeld liggen belangrijke klassieke beelden ten grondslag: de Venus ex balneo [3] en de Venus Felix [4].

Omslag afbeelding
Willem van Mieris
Trumpeteer in an window, 1700 (dated)
panel, oil paint 30,3 x 24,5 cm
upper left : W. van Mieris. Fe. Ano 1700
Dresden, Staatliche Kunstsammlungen Dresden - Gemäldegalerie Alte Meister, inv./cat.nr. gal.nr. 1769


1
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Flora
paper, etching and engraving 150 x 76 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

3
Anoniem Romeinse Rijk (hist.) tweede eeuw na Christus after Praxiteles
Venus, second century AC
marble 215 x ? x ? cm
Rome, Musei Vaticani

2
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Venus and Cupid
paper, etching and engraving 150 x 76 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

4
Anoniem Romeinse Rijk (hist.) eind tweede eeuw na Christus after Praxiteles
Venus and Amor, end of second century AC
marble 214 x ? x ? cm
Rome, Musei Vaticani, inv./cat.nr. Belvedere 936


Het is niet uit documenten bekend met welke kunstenaars Francis in Italië omging en wie zijn opdrachtgevers waren, maar wel is duidelijk dat hij zich bijvoorbeeld heeft laten inspireren door werk van de beeldhouwers Pierre Puget (1620-1694) [5-6] en Giovanni Lorenzo Bernini (1598-1680) [7-8].


5
attributed to Francis van Bossuit
Jupiter
ivory 119 x 87 mm
Veilinghuis Bernaerts (Antwerp) 2015-02-16 - 2015-02-17, nr. 106

6
Pierre Puget
King David, c. 1667-1668
marble 70 x 70 x 36 cm
London, Victoria and Albert Museum

7
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Time revealing Truth
paper, etching and engraving 148 x 85 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

8
Giovanni Lorenzo Bernini
Truth revealed by Time
marble 280 x ? x ? cm
Rome, Galleria Borghese


Enkele sculpturen door Van Bossuit zijn duidelijk verwant aan het werk van de Duitse beeldhouwer Balthasar Permoser (1651-1732), die in Florence en Rome heeft gewerkt. Waarschijnlijk heeft de jongere Permoser aan Van Bossuits werk een voorbeeld genomen.1 Verder is recent geconstateerd dat de Christusfiguur in Van Bossuits sculptuur Dode Christus beweend door een engel [9] veel overeenkomsten vertoont met die van de Chigi-Crucifix [10] van de hand van de Tiroolse beeldhouwer Lorenz Rues (1640-1690), die gelijktijdig met Francis in Rome verbleef.2


9
Francis van Bossuit
Christ lamented by an angel, after c. 1655
ivory 267 x 100 x 100 mm
Florence, Museo degli Argenti, inv./cat.nr. 146 (Bargello 1879)

10
Lorenz Rues
Crucifixion with Magdalene, c. 1670
ivory, wood 76 x ? x ? cm
Florence, Palazzo Pitti


Van Bossuit liet zich voor de compositie van zijn reliëfs met Bijbelse en mythologische taferelen onder meer inspireren door schilderijen van Rutilio di Lorenzo Manetti (1570-1639) [11-12], Lattanzio Gambara (1530-1573/'74) [13-14] en (via een spiegelbeeldige prent) Pietro da Cortona (1596/'97-1669) [15-16].


11
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Perseus and Andromeda
paper, etching and engraving 130 x 80 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

12
Rutilio di Lorenzo Manetti
Perseus and Andromeda, c. 1612
canvas, oil paint 177 x 120 cm
Rome, Galleria Borghese


13
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
The massacre of the innocents
paper, etching and engraving 105 x 157 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

14
Lattanzio Gambara
The massacre of the innocents with in the background the flight into Egypt, c. 1571-1573
stucco, fresco (technique) ? x ? cm
Parma, Kathedraal (Parma)


15
attributed to Francis van Bossuit after Pietro da Cortona
Rape of the Sabine women
ivory ? x ? x ? mm
Whereabouts unknown

16
Pietro da Cortona
Rape of the Sabine women
canvas, oil paint 280 x 426 cm
Rome, Musei Capitolini, inv./cat.nr. PC 137


Franse invloeden zijn te herkennen in drie beelden uit een serie van de vier seizoenen, Lente, Herfst en Winter [17, 19, 21] alleen bekend uit het Beeld-snyders Kunst-kabinet, die geïnspireerd zouden kunnen zijn op (ontwerpen voor) beelden in de tuinen van Versailles [18, 20, 22]. Volgens Christian Theuerkauff zou Francis, op zijn reis vanuit Rome naar Amsterdam (ca. 1680/'81) Versailles kunnen hebben bezocht.3


17
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Personification of Spring
paper, etching and engraving 151 x 114 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

18
Philippe Magnier after design of Charles Le Brun
The Four Seasons: Spring, 1681
marble ? x ? x ? cm
Versailles, Château de Versailles

19
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Personification of Autumn
paper, etching and engraving 151 x 115 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

20
Benoît Massou after design of Charles Le Brun
The Four Elements: the Earth, 1681
marble ? x ? x ? cm
Versailles, Château de Versailles

21
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Personification of Winter
paper, etching and engraving 151 x 115 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

22
François Girardon after design of Charles Le Brun
The Four Seasons: Winter
? x ? x ? cm
Versailles, Château de Versailles


Hoewel niet bekend is wie Van Bossuits eerste leermeesters waren, blijkt uit zijn sculpturen met Bacchus of Silenus dat hij het werk van François du Quesnoy (1594-1643) goed heeft gekend. De putti [23] van Gerard van Opstal (ca. 1595-1668) lijken de inspiratiebron te zijn geweest voor een van de twee reliëfs [24] in het poppenhuis van Petronella de la Court en ook Van Bossuits Dronken Silenus [25] is verwant aan Van Opstals werk, met name de bacchanalen op bekers.

23
Gerard van Opstal
Three children and a satyr
ivory 129 x 272 x 15 mm
Paris, Musée du Louvre, inv./cat.nr. Mr 361

24
attributed to Francis van Bossuit
triumph of Bacchus
ivory 48 x 57 x 17 mm
Utrecht, Centraal Museum, inv./cat.nr. 5000/167a (poppenhuis)

25
attributed to Francis van Bossuit
Drunken Silenus with satyr and bacchantes
ivory ? x ? x ? mm
Brussels, private collection René Van den Broeck

Wat betreft de halffiguren, die in het Beeld-snyders Kunst-kabinet in paren voorkomen (prenten LXXXVIII tot XCIX), liet Van Bossuit zich voor zijn Heilige Maria Magdalena, Heilige Jeronimus in gebed, Zelfmoord van Cleopatra, Zelfmoord van Lucretia en Judith met het hoofd van Holofernes duidelijk inspireren door Guido Reni (1575-1642) [26, 30, 32, 34, 37].

26
Guido Reni
The penitent Saint Mary Magdalene, c. 1635
canvas, oil paint 90,8 x 74,3 cm
Baltimore (Maryland), Walters Art Museum, inv./cat.nr. 37.2631

27
Francis van Bossuit
Saint Mary Magdalene, c. 1680-1692
ivory 145 x 123 x 20 mm
New York City, Blumka Gallery

28
attributed to Francis van Bossuit
Saint Mary Magdalene, c. 1680-1692
ivory 120 x 110 x ? mm
E.C.U. de Balbian van Doorn (Jutphaas (Nieuwegein)) 1880-10-21 - 1880-10-22, nr. 219


29
Francis van Bossuit
Saint Jerome, c. 1680-1692
ivory 120 x 110 mm
E.C.U. de Balbian van Doorn (Jutphaas (Nieuwegein)) 1880-10-21 - 1880-10-22, nr. 218

30
Guido Reni
Saint Jerome, c. 1624-1625
canvas, oil paint 111,8 x 86,4 cm
London, National Gallery (London), inv./cat.nr. NG11


31
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Cleopatra with the snake
paper, etching and engraving 109 x 84 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

32
Guido Reni
Cleopatra with the snake, c. 1625-1626
canvas, oil paint 124 x 94 cm
Potsdam (Germany), Bildergalerie am Schloss Sanssouci, inv./cat.nr. I 5054, nr. 78


33
Francis van Bossuit
Lucretia's suicide, c. 1680-1692
ivory ? x ? x ? mm
E.C.U. de Balbian van Doorn (Jutphaas (Nieuwegein)) 1880-10-21 - 1880-10-22, nr. 216

34
Guido Reni
Lucretia's suicide, c. 1638-1839
canvas, oil paint 96 x 71 cm
Private collection


35
Francis van Bossuit
Judith with the head of Holofernes (Judith 8-16), c. 1680-1692
ivory 124 x 95 x 27 mm
Munich, Bayerisches Nationalmuseum, inv./cat.nr. 69/41

36
Francis van Bossuit
Judith with Holofernes' head (Judith 8-16), c. 1680-1692
ivory 115 x 95 x ? mm
Rudolph Lepke (Berlin) 1910-11-10 - 1910-11-11, nr. 350a

37
attributed to Guido Reni
Judith and her maidservant put Holofernes' head in a sack (Judith 8-16)
canvas, oil paint 120 x 99 cm
art dealer

Voor Judiths pendant David met het hoofd van Goliath [38] vond hij mogelijk inspiratie in een schilderij van Domenico Feti (1588/'89-1623/'24) en een beeldhouwwerk (rechts) door Francesco Susini (1585-1653) [39-40].

38
Francis van Bossuit
David with Goliath's head
ivory 145 x 105 x ? mm
London, Victoria and Albert Museum, inv./cat.nr. 1143-1905

39
Domenico Fetti
David with Goliath's head, c. 1614-1615
canvas, oil paint 160 x 112 cm
Dresden, Staatliche Kunstsammlungen Dresden - Gemäldegalerie Alte Meister, inv./cat.nr. 415

40
Francesco Susini
David with Goliath's head, c. 1625-1630
bronze, gilded 30 x ? x ? cm
Vaduz-Vienna, Liechtenstein - The Princely Collections, inv./cat.nr. 565

De identificatie van met name de vrouwelijke halffiguren berust volledig op de attributen zoals een slang, een mes of een kruis want de koppen zijn min of meer hetzelfde, hetzij en face, hetzij en profil. Hetzelfde gezichtstype is eveneens gebruikt voor als halffiguren uitgevoerde zinnebeelden zoals de hieronder afgebeelde Luitspelende vrouw of Allegorie op de Muziek, Flora of Allegorie op de Lente [41-42], de alleen nog als prent bekende pendanten Allegorie op de Poëzie en Allegorie op de Beeldhouwkunst [43-44] en een Meisje met hondje of Allegorie op de deugd [45].

41
attributed to Francis van Bossuit
Lute playing woman: Allegory of Music, c. 1680-1692
ivory 129 x 94 x 18 mm
Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. BK-NM-2933

42
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Sculptura
paper, etching and engraving 110 x 83 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

43
Francis van Bossuit
Flora, c. 1680-1692
ivory 182 x 120 x ? mm
Hamburg, Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg, inv./cat.nr. 1928.8

44
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Poesia
paper, etching and engraving 111 x 84 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History

45
Matthijs Pool after Barend Graat after Francis van Bossuit
Girl paying with a dog (allegory of Fidelty)
paper, etching and engraving 110 x 89 mm
The Hague, RKD – Netherlands Institute for Art History


Notes

1 Vergelijk bijvoorbeeld RKDimages 237522 en 236051 (Permoser) met 215920, 215921 en 225015 (Van Bossuit); Chr. Theuerkauff, 'Zu Francis van Bossuit (1635-1692), "beeldsnyder in yvoor"', Wallraf-Richartz-Jahrbuch 37 (1975), p. 119-182, p. 133; R. Baumstark, P. Volk, Apollo und Marsyas. Über das schreckliche in der Kunst, München 1995, p. 189-190 en 243-244.

2 E.D. Schmidt en M. Sframeli, cat.tent. Diafane passioni avori barocchi dalle corti europee, Florence (Palazzo Pitti: Museo degli Argenti), 16 juli - 3 november 2013 ), p. 177-183.

3 Theuerkauff 1975, op. cit. (noot 1), p. 148.

Cookies disclaimer

Our site saves small pieces of text information (cookies) on your device in order to deliver better content and for statistical purposes. You can disable the usage of cookies by changing the settings of your browser. By browsing our website without changing the browser settings you grant us permission to store that information on your device.
I agree